قاطعيت در امور دنيوى همراه با نرمى با مردم دارند ، و تندخوئى نمىكنند ، و اين خصلت ، فضيلت عدل در معامله با خلق است و آنچنانند كه در مثل آمده : « لا تكن حُلواً فَتُستَرَط وَ لامرّا فَتُلْفَظْ » : « نه آنچنان شيرين باش كه به راحتى خورده و بلعيده شوى ، و نه آنچنان تلخ كه دور انداخته شوى ! » عدالت در امور اجتماعى با بندگان خدا همين است كه با نرمى با آنها برخورد مىكنند مادامى كه حصار ارزشها را نشكنند ، و به مرزهاى اخلاق تعدى نكنند ، و گرنه دچار شدّت و حدّت متقين مىگردند . اصل اوليه در برخورد با مردم ، ملايمت همراه با مهر و عواطف انسانى است ، برخورد با خشونت در مراحل آخر است ، سيره پيامبران و اوصياء ( عليهم السلام ) نشان مىدهد كه آنها از اين طريق تا آخر عمر منحرف نشدند ، و حتى در مورد حضرت موسى ( عليه السلام ) و برادرش هارون ( عليه السلام ) مىخوانيم كه مأمور مىشوند با نرمى با فرعون و كسى كه ادعاى خدائى « انَا ربّكم الاعلى » مىكند برخود كنند : « فَقُولا لَهُ قولًا ليّنا » : بگوئيد به او گفتنى نرم . « 1 » با او سخن به نرمى بگوئيد ، شايد متذكر شده ، و قلبش خاشع گردد لَّعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى « 2 » حتى در بعضى روايات دارد كه مأمور بودند ، فرعون را با بهترين نامش صدا كنند ، تا دل تاريكش روشن شود ! « 3 » همين نرمش و ملايمت سكوى پرش بزرگى براى دستيابى به اهدافى بلند است ، رمز موفقيت پيامبر اسلام ( صلى الله عليه وآله ) و آنچه دخيل در گرايش مردم به او شد ، اخلاق و نرمى و تواضع او بود ، اگر با خشونت با مردم برخورد مىكرد ، كسى به گرد او جمع نمىشد وَلَوْ كُنْتَ فَظّاً غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ : « اگر با غلظت و شدت بودى

--> ( 1 ) . سوره طه ، آيه 44 . ( 2 ) . سوره طه ، آيه 44 . ( 3 ) . تفسير نمونه ، جلد 13 ، ذيل همين آيه ، صفحه 213 - 212 . .